« . . . ستونى را مىگيريد كه طول آن سه وجب باشد و اگر زيادتر باشد ، بهتر ( واضح‌تر ) است . اين ستون در محلّى نصب شود . پس تا زمانى كه مىبينى سايهء آن در حال كم شدن است ، هنوز زوال نشده است ، پس اگر بعداز آنكه سايه به آخرين حدّ كاهش رسيد ، دوباره فزونى يافت ، خورشيد زوال يافته است . » تفصيل احكام زوال در اصطلاح به معناى « مايل شدن خورشيد از وسط آسمان به سمت مغرب » است و مىتوان فرارسيدن زوال را با « ساعت آفتابى » « 1 » كه توسط آن ، ظهر حقيقى تعيين مىشود ، تشخيص داد . تعيين اوقات نوافل ظهر و عصر و اوقات فضيلت آن دو با معيار سايهء پديد آمده بعداز زوال ، صورت مىگيرد ، زيرا اگر سايهء شاخص « 2 » در وقت زوال مثلًا سه قدم بوده ، بعداز زوال اين سايه بار ديگر امتداد و افزايش مىيابد . پس زمانى كه مجموع طول سايه به پنج قدم رسيد ( سه قدم اصلى

--> ( 1 ) - ساعت آفتابى اين است كه در يك سطح كاملًا هموار ، شاخص معتدل و راست با زواياى قائمه ، نصب‌شود . با بر آمدن آفتاب ، اين شاخص يك سايهء طولانى به سمت مغرب دارد و هر چند آفتاب از مشرق به سمت وسط آسمان بالا مىآيد ، سايهء شاخص رو به كاهش مىرود تا اينكه در برخى از مناطق استوائى ، اين سايه بطور كامل از بين مىرود ، و در ديگر مناطق به كمترين حدّ خود مىرسد . با از بين رفتن كامل سايه يا رسيدن آن به كمترين حدّ خود ، خورشيد به وسط آسمان رسيده است . و از لحظهء بعدى كه سايه براى بار دوّم ظهور مىكند ( در حالت اوّل يعنى آنجا كه كاملًا سايه از بين رفته است ) يا مجدّداً رو به سمت مشرق ، زيادتر مىشود ( در حالت دوّم يعنى آنجا كه به كمترين درجهء خود رسيده است ) زوال خورشيد تحقّق يافته ، يعنى خورشيد از وسط آسمان به سوى مغرب مايل شده و ظهر شرعى تحقّق يافته است . ( 2 ) - منظور از شاخص در كتابهاى فقهى غالباً چيزى است كه به اندازهء طول قامت انسان متوسط و يا به‌حسب مقياسهاى عرفى قديم ، مساوى هفت قدم يا سه ذراع و نيم باشد .